การรู้สารสนเทศ

 

  ๑.ความหมาย

           ในสังคมปัจจุบันซึ่งเป็นแหล่งสารสนเทศ บุคคลในสังคมจึงจำเป็นต้องรับรู้ข้อมูลข่าวสารอย่างท่วมท้น บุคคลจำเป็นต้องมีการพัฒนาตนเอง เพื่อรับรู้ข้อมูลข่าวสารได้อย่างเหมาะสมและถูกต้อง คนในสังคมปัจจุบันจึงต้องมีการเรียนรู้ตลอดเวลา เพื่อเท่าทันในข้อมูลข่าวสารที่หลากหลาย
           ดังนั้นการรู้สารสนเทศของบุคคล จะช่วยส่งเริมให้บุคคลสามารถเข้าถึงสารสนเทศจากทั่วทุกมุมโลก และนำสารสนเทศออกเป็นความรู้ เพื่อนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นับเป็นกาส่งเสริมเสรีภาพในการเรียนรู้ของทุกคนอย่างแท้จริง
   
   ๒. ความเป็นมา

          การรู้สารสนเทศ ( Information Literacy ) เป็นคำทีพบในบริบทต่าง ๆ ทั้งในและนอกประเทศสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และอังกฤษ ซึ่งในประเทศอังกฤษถือได้ว่า ทักษะสารสนเทศ การรู้สารสนเทศ หรือ ทักษะสารสนเทศเกิดขึ้นในราวต้นคริสต์ศักราช ๑๙๗๔ และได้ใช้คำทั้งสองร่วมกันและบางครั้งได้ใช้ในความหมายเดียวกัน โดยการรู้สารสนเทศครอบคลุม ความสามารถในการเข้าถึง การกำหนด การประเมินและการใช้สารสนเทศจากแหล่งต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิผล
          การรู้สารสนเทศจึงเป็นเป้าหมายการเรียนรู้สำคัญของบุคคล การรู้สารสนเทศต้องอาศัยความสามารถในการเข้าถึง ประเมิน และการใช้สารสนเทศ การรู้สารสนเทศจึงเป็นองค์ประกอบสำคัญในการ
สร้างคุณลักษณะให้บุคคลเป็นบุคคลมีความรู้ มีความคิดวิเคราะห์ มีคามสามารถด้านสารสนเทศ และช่วยให้บุคคลเป็นผู้เรียนตลอดชีวิต

๓. องค์ประกอบของการเรียนรู้สารสนเทศ

           องค์ประกอบของการเรียนรู้สารสนเทศประกอบด้วย ความเข้าใจ และความสามารถส่วนบุคคลที่ตระหนักถึงความจำเป็นของสารสนเทศโดยต้องมีความสามารถดังต่อไปนี้
      ๑. ความสามารถในการเข้าถึงสารสนเทศ ประกอบด้วยความสามารถทางกายภาพ และสติปัญญาในการเข้าถึงสารสนเทศ ในสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยเทคโนโลยี
      ๒.ความสามารถในการประเมินสารสนเทศ ประกอบด้วยความสามารถในการสังเคราะห์ หรือตีความสามารถตัดสินได้ว่าแหล่งใดมีความน่าเชื่อถือ
      ๓.ความสารถในการใช้สารสนเทศ ประกอบด้วยความเข้าใจประเด็นทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม รวมถึงมารยาทการใช้สารสนเทศ

๔. คุณลักษณะและความสามารถในการรู้สารสนเทศ
   
       Sony council of Library Directors Information Literacy Initiative 2003 ได้เสนอคุณลักษณะและความสามารถในการรู้สารสนเทศของบุคคลดังนี้
     ๑. ตระหนักถึงความจำเป็นของสารสนเท
     ๒. สามารถกำหนดขอบเขตของสารสนเทศที่จำเป็น
     ๓. เข้าถึงสารสนเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ
     ๔. นำสารสนเทศที่คัดสรรแล้วสู่พื้นความรู้เดิม
     ๕. มีประสิทธิภาพในการใช้สารสนเทศได้ตรงตามวัตถุประสงค์
     ๖. เข้าใจประเด็นทางเศรษฐกิจทางสังคมวัฒนธรรมและกฎหมายในการใช้สารสนเทศ
     ๗. ประเมินสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศได้
     ๘. เข้าถึงสารสนเทศได้อย่างมีจริยธรรมและถูกกฎหมาย
     ๙. แบ่งประเภทจัดเก็บและสร้างความเหมาะสมให้กับสารสนเทศที่รวบรวมไว้
     ๑๐. ตระหนักว่าการรูสารสนเทศช่วยให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต

๕. มาตรฐานของผู้รู้สารสนเทศ

            Amerrican Association of school librarians & Association for Education Communication and Technology 2004 ได้เสนอมาตรฐาน ของผู้รู้ไว้ ๓ ระดับด้วยกัน กล่าวคือ มาตรฐานทั่วไป ประกอบด้วยมาตรฐานที่ ๑-๓ การเรียนรู้อย่างอิสระประกอบด้วยมาตรฐานที่ ๔-๖ และความรับผิดชอบต่อังคมประกอบด้วยมาตรฐานที่ ๗-๘

๖. แนวทางการส่งเสริมการรู้สารสนเทศ

         แนวทางการส่งเสริมการรู้สารสนเทศมีหลายแนวทาง หากแนวทางที่มีรูปธรรมชัดเจนจากประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย มีการนำไปประยุกต์เพื่อการเรียนการสอนทักษะสารสนเทศในสถาบันต่าง ๆ
        สำหรับในประเทศงานวิจัยการพัฒนารูปแบบการรู้สารสนเทศสำหรับสังคมไทย ได้สังเคราะห์และพัฒนารูปแบบการรู้สารสนเทศสำหรับสังคมไทยขึ้นโดยมีพื้นฐานจาก  The 6 Skill  Model

๗. ประโยชน์ของการรู้สารสนเทศ

         จากผลการวิจัยการพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างการรู้สารสนเทศสำหรับสังคมไทยจำเป็นต้องใช้สารสนเทศ และสามารถค้นหาประเมินใช้ และ สื่อสารสารสนเทศที่ต้องการได้อย่างมีประสิทธิภาพเพื่อการแก้ปัญหาหรือเพื่อการตัดสินใจผู้เรียนที่มีลักษณะเป็นผู้รู้สารสนเทศ ความสำคัญของการรู้สารสนเทศ เนื่องจากสารสนเทศที่เข้ามาสู่บุคคลในรูปแบบต่าง ๆ นั้นเป็นสารสนเทศทั้งที่ผ่านการกลั่นกรองเป็นอย่างดี และ ไม่ได้มีการกลั่นกรอง จึงทำให้ผู้เรียนรู้ต้องพิจารณาเลือกสารสนเทศ การรู้สารสนเทศกับการเปลี่ยนแปลงการเรียนการสอน ในยุคสารสนเทศซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี และ มีสารสนเทศใหม่ ๆ เกิดขึ้นรวดเร็วมาก